ดูแลสุขภาพเหงือก ห่วงใยผู้ป่วยเบาหวาน

  • เบาหวานอันตรายจริงหรือ?
  • เลือกกินอาหารอย่างไรเพื่อควบคุมเบาหวาน
  • ห่างไกลจากเบาหวานด้วยการออกกำลังกาย
  • เคล็ดลับการดูแลช่องปากให้ห่างไกลจากโรคเหงือก

เบาหวานอันตรายจริงหรือ….

แล้วเกี่ยวข้องกับสุขภาพเหงือกอย่างไร? (ศ.เกียรติคุณ นพ.สุรัตน์ โคมินทร์)

โรคเบาหวานมีใช่มีปัญหาของการควบคุมน้ำตาลเท่านั้น เพราะหากควบคุมน้ำตาลไม่ดีแล้ว ไขมันในเลือดก็จะผิดปกติด้วย ซึ่งจะทำให้หลอดเลือดทั่วร่างกายเสื่อมเร็ว ผนังหลอดเลือดแข็งกระด้าง เสียความยึดหยุ่น ผนังขรุขระ ทำให้เกิดการอุดตันได้ง่าย จึงมีผลให้อวัยวะต่างๆ ทั่วร่างกายเสื่อมเร็วกว่าวัยอันควรนับสิบปี ดังนั้นผู้ที่ควบคุมเบาหวานไม่ดี จึงมีโอกาสเป็นโรคแทรกซ้อนตั้งแต่ศีรษะจรดเท้า ได้มากกว่าคนที่ไม่เป็นเบาหวานหรือคนที่ ควบคุมเบาหวานได้ดี เช่น มีโอกาสเป็นอัมพฤกษ์ได้ง่ายกว่า 4-10 เท่า เป็นโรคหัวใจขาดเลือด 2-3 เท่า โอกาสไตเสื่อมไตวายถึง 5 เท่าและโอกาสเท้าอักเสบจนถูกติดขาได้ถึง 25 เท่า เป็นต้น

ปัญหาที่มีคนพูดถึงน้อย คือปัญหาสุขภาพในช่องปาก น้ำลายช่วยสมานแผลในปาก และช่วยป้องกันการติดเชื้อในช่องปาก แต่ผู้ที่เป็นเบาหวานพบว่า มีน้ำลายน้อยกว่าคนปกติ และมีอาการแสบร้อนช่องปาก และแผลในช่องปากหายช้า เราทราบว่าคนที่ชอบกินของหวาน อาหารหวานและน้ำหวาน ทำให้ฟันผุได้ง่าย จึงคิดว่าผู้ที่เป็นเบาหวาน น่าจะเกิดปัญหานี้ได้มากกว่านี้แต่เป็นที่น่าแปลก ที่ผู้ป่วยเบาหวานมีโอกาสฟันผุ ไม่แตกต่างจากคนที่ไม่เป็นเบาหวาน แต่อย่าดีใจเกินไป เพราะมีหลายการศึกษาวิจัย พบว่าผู้ที่เป็นเบาหวานทั้งในเด็กและผู้ใหญ่มีปัญหาโรคเหงือกอักเสบมากกว่าคนปกติ โดยเฉพาะเมื่อควบคุมน้ำตาลไม่ดี และมีโอกาสเสี่ยงต่อการสูญเสียเหงือกที่ยึดรอบฟันได้ถึง 3 เท่า เมื่อเปรียบเทียบกับผู้ที่ไม่เป็นเบาหวาน การศึกษาในชาวอเมริกัน โดย Tasi และคณะ พบว่าผู้ที่ควบคุมเบาหวานไม่ดี มีค่าระดับน้ำตาลสะสมเฉลี่ย (HbA1c) สูงเกิน 9% (ค่าปกติไม่ควรเกิน 6.1%) หรือเกิน 200 มก./ดล. เป็นส่วนใหญ่

การมีปัญหาเหงือกกรอบฟัน (ปริทันต์) อักเสบสำคัญเพียงใด

ผู้ป่วยเบาหวาน แล้วมีปริทันต์อักเสบ ทำให้การควบคุมน้ำตาลยากขึ้นเนื่องจากกระบวนการอักเสบ ทำให้ร่างกายเกิดภาวะดื้อต่ออินสุลีน ยิ่งกว่านั้นการศึกษาวิจัยขนาดใหญ่ที่ดูความสำคัญของปริทันต์ต่ออักเสบต่อสุขภาพของผู้ป่วยเบาหวาน โดย Southerland และคณะ ในปี 2012 ในผู้ป่วยเบาหวาน 5,257 คน เปรียบเทียบกับกลุ่มที่ไม่เป็นเบาหวาน พบว่าผู้ป่วยเบาหวานที่มีปริทันต์อักเสบขั้นรุนแรง จะมีผนังหลอดเลือดแดงหนาตัวมากกว่าผู้ที่ไม่มีปัญหาเหลือกอักเสบ อย่างมีนัยสำคัยทางสถิติ ยิ่งกว่านั้นยังพบปัญหาของโรคหัวใจขาดเลือดมากขึ้นอีกด้วย ในขณะที่ผู้ที่มีปริทันต์อักเสบโดยไม่ได้เป็นเบาหวานไม่พบปัญหาต่างๆ ดังกล่าวนี้ นอกจากนั้นยังพบอุบัติการณ์ของโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้าย เพิ่มเป็น 3 เท่าในผู้ป่วยเบาหวานที่มีปัญหาปริทันต์อักเสบรุนแรงอีกด้วย เมื่อเปรียบเทียบกับผู้ที่มีปัญหาปริทันต์อักเสบที่ไม่รุนแรง

ข่าวดีก็คือ หากดูแลการอักเสบของเหงือกกรอบฟันให้ดีขึ้น จะสามารถช่วยให้เบาหวานควบคุมได้ดีขึ้น และในทางกลับกัน หากควบคุมเบาหวานให้ดีก็จะลดปัญหาการอักเสบของเหงือกได้เช่นกัน

bw

ผู้ที่เป็นเบาหวานจะป้องกัน และดูแลปัญหาโรคเหงือกได้อย่างไร

  • คุมอาหารให้ดี โดยระวังการกินอาหารให้เหมาะสมกับร่างกาย ไม่ให้อ้วนเกินไป หรือผอมเกินไป (ดูรายละเอียดใน “เคล็ดลับการเลือกกินอาหาร”) กินข้าว-แป้ง และผลไม้ในปริมาณที่พอเหมาะและสม่ำเสมอ
  • กินยาเบาหวานให้ตรงเวลาสม่ำเสมอ
  • ออกกำลังกายตามสมรรถภาพของร่างกาย
  • ดูและสุขลักษณะในช่องปากอย่างเหมาะสม โดยการแปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 เวลา และทำความสะอาดฟันและฟันปลอมโดยการบ้วนปากหรือแปรงฟันหลังอาหาร
  • ดื่มน้ำเปล่าที่สะอาดอย่างน้อยวันละ 6 แก้ว
  • พบทันตแพทย์เพื่อตรวจฟันอย่างน้อยปีละ 2 ครั้ง และเมื่อมีอาการผิดปกติในช่องปาก เช่น เหงือกบวมแดง มีเลือดหรือหนองออก หรือ เมื่อควบคุมน้ำตาลไม่ดี โดยที่หาสาเหตุไม่ได้ชัดเจน
    สรุป
  • โรคเบาหวานมีปัญหาต่ออวัยวะต่างๆ ในร่างกายรวมทั้งสุขภาพเหงือกและฟัน
  • โรคเหงือกและฟันของผู้ป่วยเบาหวาน ก่อปัญหาต่อการควบคุมระดับน้ำตาล และส่งผลเสียต่ออวัยวะอื่น รวมทั้งหลอดเลือดและหัวใจ
  • การดูและเบาหวานให้ดี ลดความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะปริทันต์อักเสบ
  • การดูและสุขภาพเหงือกและฟันให้ดี ช่วยให้การควบคุมเบาหวานง่ายขึ้น

ที่มา : เรียบเรียงจากนิตยสาร ชีวจิต รูปภาพจาก http://www.medicthai.com/images/bw.jpg